Η Λυκοφιλία και οι ρωγμές στις σχέσεις Τουρκίας - Ρωσίας.

Γράφει ο Αντιστράτηγος (ε.α.) Αντώνης Βασιλείου*.

Ο Πρόεδρος της Τουρκίας Recep Tayyip Erdogan επισκέφθηκε το Κίεβο την περασμένη Δευτέρα και συναντήθηκε με τον Πρόεδρο της Ουκρανίας Volodymyr Zelensky, επίσκεψη η οποία θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στην ευρύτερη εξωτερική πολιτική της Τουρκίας καθώς και στις σχέσεις της με την Ρωσία.

 Οι δύο πρόεδροι συζήτησαν τους τρόπους για την εμβάθυνση της στρατηγικής εταιρικής σχέσης και συνεργασίας σε τομείς όπως η άμυνα, καθώς ο ουκρανικός στρατός συνεχίζει τον αγώνα του εναντίον των ανταρτών που πρόσκεινται στη Ρωσία στην ανατολική περιοχή του Donetsk.

Κατά την περσινή συνάντηση στην Κωνσταντινούπολη οι δύο χώρες έκαναν σημαντικές προσπάθειες για την αναζωογόνηση του όγκου των συναλλαγών, οι οποίες μειώθηκαν δραματικά μετά την έναρξη της σύγκρουσης στο Donetsk και την προσάρτηση της Κριμαίας από την Ρωσία που ακολούθησε την ουκρανική επανάσταση το 2014.

Το παραλήρημα της Τουρκίας για αποστρατικοποίηση των Νησιών του Αν. Αιγαίου.

Γράφει ο Αντιστράτηγος (ε.α.) Αντώνης Βασιλείου*.

Πρόσφατα ο τούρκος ΥΠΕΞ επανήλθε στο αίτημα της τουρκίας για αποστρατικοποίηση των Ελληνικών νησιών του ανατολικού Αιγαίου. Αν και πολύ μελάνη έχει χυθεί επί του θέματος, θα προσπαθήσω εν συντομία να παραθέσω ακράδαντα στοιχεία τα οποία αποδεικνύουν το άτοπο και παράλογο του αιτήματος.

Το καθεστώς των ελληνικών νησιών του Ανατολικού Αιγαίου διέπεται από τρείς διεθνείς συνθήκες :

·        Λήμνος και Σαμοθράκη : Από τη Συνθήκη της Λωζάνης του 1923 στην πρόβλεψη για τα στενά του Βοσπόρου, η οποία αντικαταστάθηκε από τη Σύμβαση του Montreux του 1936.

·        Μυτιλήνη, Χίος, Σάμος και Ικαρία : Από τη Συνθήκη της Λωζάνης του 1923 και

·        Τα Δωδεκάνησα Από τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων του 1947.

Λήμνος και Σαμοθράκη 

Η αποστρατικοποίηση των ελληνικών νησιών Λήμνου και Σαμοθράκης, μαζί με την αποστρατικοποίηση των Δαρδανελίων, της Θάλασσας του Μαρμαρά και του Βοσπόρου, καθώς επίσης και των υπό τουρκική κατοχή νησιών Ίμβρου, Τενέδου και Λαγουσών, προβλεπόταν  από τη Συνθήκη της Λωζάνης για τα Στενά του 1923, η οποία αντικαταστάθηκε από τη Σύμβαση του Montreux του 1936.

Η Ευρώπη απέναντι στην αντιδιπλωματική συμπεριφορά του Ερντογάν.

Γράφει ο Αντιστράτηγος (ε.α.) Αντώνης Βασιλείου*.

Η ολοένα και πιο επιθετική και αντιδιπλωματική στάση της Τουρκίας στη Λιβύη και την ανατολική Μεσόγειο έβαλε την Άγκυρα σε μια πορεία σύγκρουσης με έναν αυξανόμενο αριθμό συμμάχων και υποστηρικτών, όχι μόνο της Ελλάδας και της Κύπρου, αλλά και της Ιταλίας, της Γαλλίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τον περασμένο Νοέμβριο, η Τουρκία υπέγραψε μνημόνιο με την Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας (GNA) της Λιβύης, η οποία δεν λαμβάνει υπόψιν του αρκετά Ελληνικά νησιά, συμπεριλαμβανομένων του Καστελορίζου, της Ρόδου και της Κρήτης, πέρα από κάθε πρόβλεψη της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας. Το μνημόνιο αυτό ακόμη και οι ΗΠΑ το χαρακτήρισαν μεταξύ άλλων και ως «προκλητικό».

Μερικές εβδομάδες αργότερα, το τουρκικό κοινοβούλιο ενέκρινε στρατιωτική παρέμβαση στη Λιβύη, κλιμακώνοντας τον εμφύλιο πόλεμο της χώρας, ο οποίος φαινόταν να πλησιάζει στο τέλος του. Στη συνέχεια, δυο μέρες πριν από τη διάσκεψη στο Βερολίνο πολλών Δυτικών και Αραβικών κρατών που επιδιώκουν τη μόνιμη κατάπαυση του πυρός και πολιτική λύση στον πολέμιο της Λιβύης, η Άγκυρα απέστειλε το γεωτρύπανο YAVUZ σε αδειοδοτημένο θαλάσσιο οικόπεδο το οποίο ανήκει στην Κυπριακή ΑΟΖ.

Την Κυριακή 19 Ιανουαρίου, ο Πρόεδρος της Τουρκίας Recep Tayyip Erdogan αναχώρησε από το Βερολίνο αμέσως μετά το πέρας της διάσκεψης, χωρίς να παρευρεθεί στο επίσημο δείπνο. Την επόμενη μέρα, παρά το γεγονός ότι οι συμμετέχοντες στο Βερολίνο δεσμεύτηκαν να τηρήσουν το εμπάργκο όπλων που επιβλήθηκε από τον ΟΗΕ και να απέχουν από ενέργειες που θα επιδεινώσουν τη σύγκρουση, το Βρετανικό Συριακό Παρατηρητήριο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, ανέφερε ότι η Τουρκία σχεδιάζει να στείλει 6.000 Σύριους επαναστάτες για να πολεμήσουν στο πλευρό της κυβέρνησης του Fayez Mustafa al-Sarraj (GNA) στη Λιβύη.

Τα Δωδεκάνησα. Από τις Σεβρές στη Λωζάνη και τελικά στο Παρίσι.

Γράφει ο Αντιστράτηγος (ε.α.) Αντώνης Βασιλείου*.

Επειδή πολλά γράφονται και ακόμη πολύ περισσότερα λέγονται για τα νησιά και τις βραχονησίδες του ανατολικού Αιγαίου, και πιο συγκεκριμένα τα Δωδεκάνησα, μια αναδρομή στις σχετικές Συνθήκες και Συμβάσεις που διέπουν το καθεστώς των, θα δώσει την ευκαιρία στον αναγνώστη να αποκτήσει μια ξεκάθαρη γνώση και επιχειρηματολογία επί του θέματος.

Τρείς Συνθήκες και μία Σύμβαση είναι αυτές που διέπουν το καθεστώς των Δωδεκανήσων και θα τις παραθέσω κατά χρονική σειρά :

·        Συνθήκη των Σεβρών του 1920.

·        Συνθήκη της Λωζάνης του 1923.

·        Ιταλό – Τουρκική Σύμβαση του 1932 και

·        Συνθήκη των Παρισίων του 1947

Συνθήκη των Σεβρών 1920

Υπεγράφη στις 28 Ιουλίου/10 Αυγούστου 1920 στην πόλη Σεβρ (Sèvres) της Γαλλίας, φέρνοντας την ειρήνη ανάμεσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και τις Συμμαχικές και σχετιζόμενες Δυνάμεις μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Εκ μέρους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας έγινε αποδεκτή από τον σουλτάνο Μεχμέτ ΣΤ΄ ο οποίος προσπαθούσε να σώσει τον θρόνο του, αλλά απορρίφθηκε από το ανεξάρτητο κίνημα των Νεότουρκων.

Τα MOU Τουρκίας - Λιβύης και οι παραβιάσεις των ψηφισμάτων του ΣΑ/ΟΗΕ.

Γράφει ο Αντιστράτηγος (ε.α.) Αντώνης Βασιλείου*.

Το πρόσφατο Μνημόνιο Κατανόησης (MOU) μεταξύ της Τουρκίας και της Κυβέρνησης της Εθνικής Συμφωνίας (GNA) της Λιβύης, έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών (ΣΑ/ΟΗΕ) 1970/2011, και ανοίγει το δρόμο για συστηματική παραβίαση των προβλέψεων του εν λόγω ψηφίσματος. Μετά την υπογραφή του MOU, η κυβέρνηση του Προέδρου Erdogan ενίσχυσε τις παράνομες δραστηριότητες που απαγορεύονται ρητά από το ψήφισμα 1970/2011 του ΣΑ/ΟΗΕ (Διαβάστε ΕΔΩ όλο το ψήφισμα).

Η Λιβυκή Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας και η Άγκυρα υπέγραψαν δύο MOUs  στις 27 Νοεμβρίου 2019. Ένα για την ασφάλεια και τη στρατιωτική συνεργασία και ένα για τα θαλάσσια σύνορα στην ανατολική Μεσόγειο.

Παρά το εμπάργκο όπλων από τον ΟΗΕ, το MOU ασφαλείας και στρατιωτικής συνεργασίας, επιτρέπει την παροχή κατάρτισης, παροχής συμβουλών, μεταφοράς εμπειρίας, προγραμματισμού και υλικής υποστήριξης από την Τουρκία για την εγκατάσταση «Δύναμης Ταχείας Αντίδρασης που θα καλύπτει τις αστυνομικές και στρατιωτικές δραστηριότητες στη Λιβύη». 

Σε υλοποίηση του MOU ασφαλείας και στρατιωτικής συνεργασίας,  η Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης ζήτησε από την Άγκυρα την υποστήριξη με δυνάμεις στρατού, ναυτικού και αεροπορίας. Από τότε, η τουρκική κυβέρνηση έχει ξεκινήσει τις προετοιμασίες για την ανάπτυξη των στρατευμάτων της στη Λιβύη, ενώ επιταχύνει τις επιχειρήσεις της για να στείλει τις ιδιωτικές παραστρατιωτικές μονάδες του Ερντογάν (SADAT) καθώς και τζιχαντιστές για να πολεμήσουν για την GNA. Τον Δεκέμβριο του 2019, η Τουρκία ξεκίνησε τη μεταφορά τζιχαντιστών από την περιοχή του Idlib της Συρίας στη Λιβύη και καθόρισε τη νομική βάση για την εξαγωγή των ριζοσπαστικών ισλαμιστών μισθοφόρων του στη βορειοαφρικανική χώρα, στους οποίους υποσχέθηκε αμοιβή 1.500 USD μηνιαίως και χορήγηση τουρκικής υπηκοότητας σε όσους υπηρετήσουν εκεί πάνω από 6 μήνες.

Τουρκία. Ένας δύστροπος, πονηρός και αναθεωρητικός ταραξίας.

Γράφει ο Αντιστράτηγος (ε.α.) Αντώνης Βασιλείου*.

Η Μεσόγειος και τα Βαλκάνια αποτελούν μόνιμο στόχο της τουρκίας στην στρατηγική της προσπάθεια να αναβιώσει την Οθωμανική Αυτοκρατορία. 

Στο χώρο της Μεσογείου η στρατηγική της Τουρκίας είναι μεταξύ άλλων και η απομόνωση των δύο ισχυρότερων χωρών, του Ισραήλ και της Αιγύπτου, από τις στρατιωτικές ασκήσεις του ΝΑΤΟ. Ακολούθησε και ακολουθεί μια πολιτική αποκλεισμού της Αιγύπτου και του Ισραήλ από τις μεγάλες στρατιωτικές δραστηριότητες του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένων των κοινών ασκήσεων, στο πλαίσιο της πλατφόρμας του Mediterranean Dialogue (MD). 

Ο Μεσογειακός Διάλογος (MD) ξεκίνησε το 1994 από το Βορειοατλαντικό Συμβούλιο (NAC) και σήμερα περιλαμβάνει επτά μη ΝΑΤΟϊκές χώρες στην περιοχή της Μεσογείου: Αλγερία, Αίγυπτο, Ισραήλ, Ιορδανία, Μαυριτανία, Μαρόκο και Τυνησία. Το πλαίσιο αυτό δημιουργήθηκε για την ανάπτυξη πολιτικού διαλόγου και πρακτικής συνεργασίας μεταξύ της Συμμαχίας και των εταίρων της στην περιοχή της Μεσογείου.

«Πουλάει» η Τουρκία τους συμμάχους της στη Συρία υπέρ της Λιβύης;

Γράφει ο Αντιστράτηγος (ε.α.) Αντώνης Βασιλείου*.

Στις 23 Δεκεμβρίου, τουρκική αντιπροσωπεία επισκέφθηκε τη Μόσχα για συνομιλίες σχετικά με την κατάσταση στη Συρία και τη Λιβύη. Η συνάντηση έλαβε χώρα την ώρα που ο Συριακός στρατός προχωρούσε προς τις θέσεις των παραστρατιωτικών δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που υποστηρίζονται από τους τούρκους, στην ευρύτερη περιοχή του Idlib της Συρίας, και η Τουρκία αύξανε τη στρατιωτική της υποστήριξη στην φιλικά προσκείμενη Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας (GNA) της Λιβύης.

Το επίσημο πρόσχημα για την επίσκεψη ήταν οι πρόσφατες αποτυχίες των φιλοτουρκικών μαχητών στη Συρία. Από την έναρξη της στρατιωτικής προώθησης στις 19 Δεκεμβρίου, ο σχετιζόμενος με την al-Qaeda Tahrir al-Sham (που έχει επαφές με την τουρκική υπηρεσία πληροφοριών) και το Εθνικό Μέτωπο Απελευθέρωσης (που δημιουργήθηκε και χρηματοδοτείται από την Τουρκία) είχαν χάσει περισσότερα από 30 χωριά και πόλεις και έφτασαν στις παρυφές της πόλης Maarat al-Numan, το αστικό κέντρο κλειδί στην ευρύτερη περιοχή του Idlib.

Συνεκμετάλλευση ή Συνδιαχείριση στο Αιγαίο και στη Μεσόγειο;

Γράφει ο Αντιστράτηγος (ε.α.) Αντώνης Βασιλείου*.

Τον τελευταίο καιρό λόγω και της συμπεριφοράς της γείτονας χώρας στο χώρο του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, κυκλοφορούν και χρησιμοποιούνται έντονα, χωρίς διάκριση και αλληλοαντικαθιστούμενοι οι όροι «Συνεκμετάλλευση» και «Συνδιαχείριση» στο Αιγαίο και στη Μεσόγειο.

Οι ερμηνείες των όρων (ενδεχομένως και σκοπίμως) δίνουν και παίρνουν σε κάθε μέσο επικοινωνίας, γενικώς και αορίστως με αποτέλεσμα να μπερδεύουν τον κόσμο.

Ας ξεκινήσουμε με την έννοια των απλών λέξεων «Διαχειρίζομαι», «Εκμεταλλεύομαι» και «Συνεκμεταλλεύομαι», αξιοποιώντας το ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ του καθηγητού της γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Γεωργίου Δ. Μπαμπινιώτη.

Διαχειρίζομαι : Κάνω τις απαραίτητες ενέργειες για κάτι που υπάγεται στην αρμοδιότητα μου. Αποφασίζω τι πρέπει να γίνει για κάθε περίπτωση.

Εκμεταλλεύομαι : Χρησιμοποιώ κάτι προς όφελος μου.

Συνεκμεταλλεύομαι : Εκμεταλλεύομαι από κοινού.

Ο όρος «Συνεκμετάλλευση» έχει θεσμοθετηθεί διεθνώς για να εφαρμόζεται μεταξύ χωρών που γειτνιάζουν και έχουν όμορα κοιτάσματα, με εντελώς καθαρό τεχνοκρατικό τρόπο. Η συνεκμετάλλευση όμορων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, αναφέρεται στην ενιαία εκμετάλλευση συγκεκριμένων,  εντελώς καθορισμένων και τεχνικά εκτιμημένων κοιτασμάτων, που τέμνονται από οριοθετημένα όρια δύο ή περισσοτέρων κρατών, μετά από διακρατική συμφωνία και εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου της Θαλάσσης.

Για να υπάρχουν όμως όμορα κοιτάσματα και για να αποκτάει ο όρος ουσιαστική και πρακτική σημασία, πρέπει απαραίτητα να προϋπάρχουν συγκεκριμένα οριοθετημένα θαλάσσια όρια και να είναι καθορισμένα σύμφωνα με τις διατάξεις με τη Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS Mondego Bay 1982).

Aς υποθέσουμε ότι μια χώρα εκτελεί γεώτρηση για εντοπισμό κοιτάσματος πετρελαίου κοντά στα όρια της ΑΟΖ της με μια γειτονική της χώρα και ανακαλύπτει κοίτασμα. Πολύ πιθανόν ο χώρος που καταλαμβάνει το κοίτασμα αυτό μέσα στον ταμιευτήρα του, προφανώς δεν ακολουθεί τα επιφανειακά χαραγμένα όρια, αλλά ενδεχομένως ένα μέρος του να εισέρχεται στο υπέδαφος του γειτονικού κράτους. Σε αυτές τις περιπτώσεις, υπάρχει η λύση που ήδη εφαρμόζεται διεθνώς και ονομάζεται «Ενιαία Εκμετάλλευση Όμορων Κοιτασμάτων» και αφορά στον ποσοστιαίο διακανονισμό για το συμφέρον και των τριών μερών, δηλαδή των δύο κρατών και της εταιρίας εξόρυξης, που αναλαμβάνει να διαχειριστεί το κοίτασμα μετά από συμφωνία των δύο γειτνιαζόντων κρατών. Ένα πραγματικό παράδειγμα «Συνεκμετάλλευσης» είναι το κοίτασμα «ΑΦΡΟΔΙΤΗ» που τέμνεται από τις ΑΟΖ Κύπρου και Ισραήλ.

Ελλάδα - Λιβύη – Τουρκία και το «τρένο» που περνάει.

Γράφει ο Αντγος (ε.α.) Αντώνης Βασιλείου*.

Είναι ίδιον της Ελληνικής εξωτερικής πολιτικής αφενός μεν να τρέχει πίσω από τις εξελίξεις, αφετέρου δε να θυμάται τους φίλους της όταν «περνάει το τραίνο» ή λίγο πριν περάσει.

Είναι απορίας άξιο γιατί αφήσαμε να περάσουν τόσα χρόνια από την συμπόρευση συμφερόντων της χώρας μας με το Ισραήλ και την Αίγυπτο χωρίς να κατοχυρώσουμε τα κυριαρχικά μας δικαιώματα στην περιοχή της Μεσογείου, όπως έκανε η μικρή Κύπρος. 

Το περιβάλλον των εθνικών συμφερόντων κάθε κράτους είναι δυναμικό και ευμετάβλητο, και δεν θα συμπορεύεται για πολύ με αυτά της χώρας μας. Αν από το 2003 όταν οικονομικά και στρατιωτικά είμασταν ισχυρότεροι από σήμερα, είχαμε ανακηρύξει την ΑΟΖ και είχαμε οριοθετήσει με την Κύπρο και την Αίγυπτο, τότε θα είχαμε αποφύγει τη σημερινή κατάσταση. Δεν είναι απίθανο στο εγγύς μέλλον τα συμφέροντα του Ισραήλ ή της Αιγύπτου να προσεγγίσουν τα συμφέροντα της Τουρκίας, και τότε η κατάσταση θα δυσκολέψει ακόμη περισσότερο με απροσδιόριστα αποτελέσματα εις βάρος της Ελλάδας.

Η ΑΟΖ και το μετέωρο βήμα της Ελλάδος.

Γράφει ο Αντγος (ε.α.) Αντώνης Βασιλείου*.

Με μία σύντομη ιστορική αναδρομή και μία ανάλυση της τρέχουσας καταστάσεως στην ευρύτερη περιοχή μας, θα διαπιστώσουμε αβίαστα ότι η χώρα μας τρέχει συνέχεια πίσω από τις καταστάσεις και δείχνει να αιφνιδιάζεται από τις εκάστοτε εξελίξεις.

Αρχίζω με την αιγιαλίτιδα ζώνη, τη γνωστή μας και ως χωρικά ύδατα, που είναι η θαλάσσια ζώνη η οποία εφάπτεται των ακτών ενός κράτους και περιλαμβάνει το υπέδαφος (υφαλοκρηπίδα), τον βυθό, την υδάτινη στήλη και τον υπερκείμενο εναέριο χώρο. Στη ζώνη αυτή, το παράκτιο κράτος ασκεί πλήρη κυριαρχία.

Το 1936 η χώρα μας με τον νόμο 230/1936 καθόρισε το εύρος των χωρικών της υδάτων στα 6 ναυτικά μίλια από τις ακτές, ενώ από το 1931 είχε θεσπίσει εναέριο χώρο εύρους 10 μιλίων.

Τη δεκαετία του 1960 διαμορφώθηκε παγκόσμια η πρακτική των κρατών, η οποία κατέληξε στη δημιουργία ενός κοινά αποδεκτού εθιμικού κανόνα του διεθνούς δικαίου, για εύρος των χωρικών υδάτων μέχρι τα 12 ναυτικά μίλια. Η χώρα μας δεν επωφελήθηκε αυτής της ευκαιρίας, ενώ η Τουρκία την άδραξε και επέκτεινε από το 1964 τα χωρικά της ύδατα στη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολική Μεσόγειο σε 12 ν.μ.

Την 24^η Μαΐου 1977 η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή υπέγραψε με την Ιταλική κυβέρνηση την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας μεταξύ Ελλάδας και Ιταλίας, η οποία επικυρώθηκε και τέθηκε σε ισχύ την 12^η Νοε. 1980.

Το 1982 υπεγράφη στη Jamaica η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS-1982), η οποία εισάγει την έννοια της Αποκλειστικής Οικονομικής (AOZ) και κατοχυρώνει το δικαίωμα της επέκτασης των χωρικών υδάτων μέχρι τα 12 ν.μ. Σύμφωνα με την ΑΟΖ χώρες που έχουν ακτογραμμές δικαιούνται την αποκλειστική οικονομική εκμετάλλευση και αξιοποίηση κάθε είδους οικονομικής πηγής η οποία ευρίσκεται στο υπέδαφος της υφαλοκρηπίδας, στην υδάτινη στήλη και στον εναέριο χώρο της θαλάσσιας ζώνης από την ακτογραμμή και μέχρι πλάτους 200 ν.μ. (360 χλμ). Όπου δεν υπάρχει το επιτρεπόμενο πλάτος μεταξύ των χωρών εφαρμόζεται κυρίως η μέθοδος της μέσης γραμμής.